همان ترسى كه به سان يك پليس نيرومند از درون ، انسان را كنترل مىكند ، و بى آنكه مامور و مراقبى داشته باشد وظائف خود را به نحو احسن انجام مىدهد و در عين حال خود را در پيشگاه خدا مقصر مىشمرد . واژه « غرام » در اصل به معنى مصيبت و ناراحتى شديدى است كه دست از سر انسان برندارد ، و اگر به شخص طلبكار غريم ( 1 ) گفته مىشود به خاطر آن است كه دائما براى گرفتن حق خويش ملازم انسان است ، به عشق و علاقه سوزانى كه انسان را با اصرار به دنبال كار يا چيزى مىفرستد نيز « غرام » گفته مىشود اطلاق اين واژه بر جهنم به خاطر آن است كه عذابش شديد ، پىگير و پر دوام است . تفاوت « مستقر » و « مقام » شايد از اين نظر بوده باشد كه دوزخ براى كافران جايگاه هميشگى ( مقام ) است ، و براى مؤمنان مدتى قرارگاه ( مستقر ) مىباشد ، و به اين ترتيب به هر دو گروهى كه وارد دوزخ مىشوند اشاره شده است . روشن است كه دوزخ بد قرارگاه و محل اقامتى است ، آتش سوزان كجا و قرار گرفتن كجا ؟ شعله‌هاى كشنده كجا و اقامت و آسايش كجا ؟ اين احتمال نيز وجود دارد كه « مستقر » و « مقام » هر دو به يك معنا باشد و تاكيدى است بر دوام مجازات دوزخ ، درست در مقابل بهشت كه درباره آن ذيل همين آيات مىخوانيم « خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً » : « مؤمنان جاودانه در غرفه‌هاى بهشتى مىمانند چه جايگاه خوب و چه محل اقامت نيكويى است ) ( فرقان - 76 ) . در آخرين آيه مورد بحث به پنجمين صفت ممتاز « عباد الرحمن » كه اعتدال

--> ( 1 ) « غريم » هم به « طلبكار » گفته مىشود و هم به « بدهكار » ( لسان العرب ماده غرم ) .